Görevli Mahkeme Nasıl Belirlenir

Ekim 2, 2020by Cemre Bingöl0

Görevli mahkeme nasıl belirlenir sorusunun cevabını bu yazımızda bulabilirsiniz.

“Usul esasa mukaddemdir”, diğer bir deyişle “Usul esastan önce gelir” sözünü bugüne kadar birçok yerde duymuşsunuzdur. Anayasamız ile güvence altına alınmış olan hak arama hürriyetinin en çok karşımıza çıkan görünümlerinden biri, bir hakkın dava yoluyla ileri sürülmesidir.

Bir hakkın dava yoluyla ileri sürülmesi de pek çok usul kuralına tabidir. Türk hukukunda, ilgili usul kuralları, başta Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda belirlenmiş olup İdari Yargılama Usulü Kanunu, Vergi Usul Kanunu ve diğer özel kanunlarda da usule ilişkin pek çok hüküm bulunmaktadır.

Günlük hayatta yaşadığınız pek çok uyuşmazlıkta, dava açma yolunu seçtiğiniz zaman, öncelikle usul kurallarına bakmanız gerekecektir.

Bilindiği üzere, tüm davalar, mahkemeye sunulacak bir dilekçe ile açılır ve dilekçenin en başında da görevli mahkemeye hitap yer alır.

Pekiyi, görevli mahkeme nasıl belirlenecektir?

Bu yazımızda, hukuk mahkemelerinin görev alanı ayrımını Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında kısaca açıklamaya çalışacağız. Yazımızı okurken bunun çok genel bir bilginin ifadesi olduğunu ve konunun çok daha karmaşık olabileceğini lütfen aklınızdan çıkarmayın.

Malvarlığı Hukukundan Doğan Dava ve İşlerde Görevli Mahkeme

  • Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2/1).
  • Ayrıca, davanın seçimlik dava, terditli dava, kısmi dava, objektif dava birleşmesi ya da karşı dava olması da görevin belirlenmesi bakımından bir öneme sahip değildir.
  • Yeni Hukuk Muhakemeleri Kanunumuz, malvarlığı davalarında, yani konusu para olan ya da parayla ifade edilebilen bir değeri bulunan davalarda, sulh-asliye ayrımını kaldırmıştır. Bu konuda esas görevli mahkeme, asliye hukuk mahkemesi olmuştur.
  • Buna göre Kanunda belirtilen istisnalar dışında, malvarlığı davalarında, asliye hukuk mahkemesi asıl görevli mahkeme haline getirilmiştir. Asliye hukuk mahkemesinin görevine giren ticari davalar ise ticaret mahkemesinde görülecektir.
  • HMK’da ve diğer kanunlarda aksine düzenleme bulunmadıkça, asliye hukuk mahkemesi diğer dava ve işler bakımından da görevlidir. Başka kanunlarla da asliye hukuk mahkemesi görevli kılınmış olabilir. Bu bağlamda örneğin, Yükseköğretim Kanunu kapsamında verilen taahhüt ve kefalet senetlerinin iptali, Kamulaştırma Kanunundan doğan uyuşmazlıkların adli yargıda çözülmesi gerekenleri, vakıflarla ilgili dava ve işler, nüfus kayıt düzeltme davaları, aile mahkemelerinin görevine girmeyen tanıma ve tenfiz talepleri gibi davalarda, özel hükümlerden dolayı asliye hukuk mahkemeleri yetkilidir.
  • Başka bir mahkemenin görevine girmeyen şahıs varlığına ilişkin davalarda da kural olarak asliye mahkemesi görevlidir. Bu bağlamda özellikle aile mahkemeleri ve sulh hukuk mahkemelerinin görevine girmeyen şahıs varlığı davalarında da asliye hukuk mahkemesi görevli olacaktır. Örneğin, kişilik haklarına yapılan saldırının önlenmesi davası asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Sulh Hukuk Mahkemesinin Görevli Olduğu Davalar

  • Malvarlığından doğan davalarda asıl görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olmakla birlikte, istisnaen bazı dava ve işlerde, Kanunla (HMK m.4) sulh hukuk mahkemesi görevli kılınmıştır. Buna göre, dava konusunun miktar ve değeri ne olursa olsun aşağıdaki davalar sulh hukuk mahkemesinde görülür:

a) Kiralanan taşınmazların, İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davaları,

b) Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları,

c)Taşınır ve taşınmaz mallarda, sadece zilyetliğin korunmasına yönelik olan davaları (MK m. 982-983).

d) Bu Kanun ile diğer kanunların, sulh hukuk mahkemesi veya sulh hukuk hâkimini görevlendirdiği davaları, görürler. Yani, özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinde görüleceği belirtilen dava ve işler de bu mahkemenin görevine girer. Örneğin Kat Mülkiyeti Kanunu’nun uygulanmasından doğan bütün uyuşmazlıklar sulh hukuk mahkemesinde görülür.

e) Aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece çekişmesiz yargı işleri sulh hukuk mahkemesinin görevine girer (HMK m.383)

Özel Mahkemelerin Görevli Olduğu Dava Ve İşler

  • Çeşitli kanunlarda yer alan hükümler nedeniyle bazı dava ve işler özel görevli mahkemelerde görülür. Örneğin aile hukukundan doğan uyuşmazlıklarda aile mahkemesi görevlidir, iş hukukundan doğan uyuşmazlıklarda iş mahkemeleri, ticaret hukukundan doğan uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemeleri veya tüketici mevzuatı kapsamındaki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri, icra hukukundan doğan uyuşmazlıklarda icra mahkemeleri görevlidir.
  • Yaşadığınız uyuşmazlıklarda, bir avukat yardımı olmaksızın dava açmanız durumunda, görevsiz mahkemede dava açma ihtimaliniz bulunmaktadır. Bu da sizin açınızdan başta zaman kaybına ve en nihayetinde hak kaybına neden olabilir.
  • Dava açmadan önce gerekli araştırmaları yapmış olsanız da usul yönünden yapılan bazı hataların geri dönüşü olmamaktadır. Örneğin, mevzuatımıza göre iş hukuku kapsamında, işçi alacağının dava yoluyla öne sürülebilmesi için öncelikle arabuluculuk yoluna başvurulması gerekmektedir. Arabuluculuğa başvurulmaması halinde, açacağınız dava, dava şartı yokluğundan reddedilecektir.
  • Aynı şekilde, taraflardan birinin tüketici sıfatına sahip olduğu uyuşmazlıklarda belirli parasal sınırların altında, öncelikle Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurma zorunluluğu bulunmaktadır.
  • Özetle, bir davada özel görevli mahkeme görevli değilse ve dava sulh hukuk mahkemesinin de görevine girmiyorsa, malvarlığı davalarında asliye hukuk mahkemesi görevli olacaktır denebilir.

Yazımızda, mahkemelerin görev alanının nasıl belirlendiğini oldukça genel bilgiler vererek anlatmaya çalıştık.

Yaşadığınız uyuşmazlıklarda ortaya çıkan farklı detaylar, uyuşmazlığın konusu veya taraflarının sıfatı, görevli mahkemenin değişmesine sebebiyet verebilecektir. Bu nedenle, dava ikame etmeden önce muhakkak bir avukata danışmanız; hak ve menfaatlerinizin en üst düzeyde korunması adına oldukça önemlidir.

Görevli mahkeme nasıl belirlenir konusu hakkında aklınıza takılan soruları yorumlar kısmında sorabilir, İletişim Formu aracılığı ile ofisimizin alanında uzman avukatı ile iletişime geçebilirsiniz.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

1 × 4 =

DANIŞMA HATTI

Kor Avukatlık ve Danışmanlık. Bu sitede bulunan bütün içerik, Türkiye Barolar Birliği’nin Meslek Kurallarına uygun şekilde tasarlanmış olup sadece bilgilendirme amaçlıdır.                             

Copyright © KorHukuk 2020