Teminat Mektubu Nedir

Eylül 6, 2020by Cemre Bingöl0

Teminat Mektubu Nedir?

Teminat mektubu, kısaca, bir işin yapılması yahut bir borcun ödenmesini garanti altına alan bir belgedir. Ticaret hayatında sıklıkla kullanılır. Banka, ilgili kişiye bir teminat mektubu verdiğinde, bunun anlamı, işin yapılmaması yahut borcun ödenmemesi halinde muhatabın bundan hiçbir zarar görmeyeceğini garanti eder. Teminat mektubu ile birlikte banka, lehtarın eylemini taahhüt etmiş olur.

Bir teminat mektubunda üç adet taraf vardır. Teminat mektubu bir metinden oluşmaktadır ve belli bir meblağ içermektedir. Süreli yahut süresiz olarak verilmesi mümkündür.

Teminat Mektubunun Tarafları

Teminat mektubu muhataba hitaben düzenlenir. Kendisine garanti verilen kişiye “muhatap”, lehine teminat mektubu verilen kredili müşteriye ise “lehtar”, denilir. Bankalar, teminat mektupları ile asıl sözleşmenin alacaklısı olan muhataba, borçlu konumunda olan lehdarın edimini hiç veya gereği yerine getirmediği takdirde ortaya çıkabilecek zararları karşılamayı taahhüt etmektedirler.

Yani, teminat mektubunda garanti alan “muhatap” iken eylemi garanti edilen “lehtar”dır.

Teminat Mektubunun Hukuki Niteliği

Teminat mektupları, hukuki mahiyeti itibariyle garanti sözleşmesidir.

Bankaların yaptıkları teminat mektubu sözleşmelerinin garanti sözleşmesi olarak kabul edilebilmesi için garanti sözleşmelerinde bulunması gereken unsurları ihtiva ediyor olması gerekmektedir. Aksi takdirde yapılan sözleşme teminat amaçlı bir sözleşme olsa dahi garanti sözleşmesi kapsamında değerlendirilemez. Bir başka ifade ile bankaların yapmış olduğu banka teminat mektubu sözleşmesi, garanti sözleşmesinin varlığı için gerekli olan unsurları taşımaması halinde tamamen geçersiz olmayacak, yalnızca garanti sözleşmesi olarak değerlendirilemeyecektir.

Garanti Sözleşmesinin Unsurları

teminat mektubu garanti soz ozellikleri

Teminat Mektubunun Garanti Sözleşmesi Olmasının Hukuki Sonuçları

a- Banka teminat mektupları ile belirli bir risk garanti edilmektedir:

Her türlü borç veya fiil garanti edilen riskin konusunu teşkil edebilir. Sözleşmeden doğan borçların olduğu gibi haksız fiil veya sebepsiz zenginleşmeden doğan borçların da garanti edilmesi mümkündür. Hatta daha ileri gidilerek hukuken geçersiz olan bir borcun garanti edilmesi dahi söylenebilir. Ancak garanti edilen risk kamu düzenine, ahlak ve adaba aykırı olmamalıdır.

b- Teminat mektubu ile garanti edilen riskin belirli olması gerekmektedir:

Bu sebeple “lehtar ile muhatap arasındaki her türlü borç ilişkisinden doğmuş veya doğacak alacakların garanti edilmesi” gibi belirsiz riskler garanti sözleşmesinin konusunu teşkil edemez. Ancak bununla birlikte teminat mektubu ile garanti edilen riskin daha sonradan genişletilmesi mümkündür. Bu durumda Banka yazılı olarak bir teminat mektubu verir veya aynı anlamı taşıyan yazılı bir beyanda bulunur.

c- Teminat mektubu ile banka mücerret (soyut) bir borç altına girmez:

Bankanın teminat mektubu ile garanti edilen riskin doğup doğmadığını araştırmadan ilk yazılı talep üzerine ödeme taahhüdünde bulunması mücerret bir borç altına girdiği anlamına gelmez. Bu sebeple tazmin yükümlülüğü riskin meydana gelmesi veya meydana geldiğinin muhatap tarafından yazılı olarak bildirilmesi ile doğacaktır.

d- Teminat mektubu bir kıymetli evrak değildir:

Ticaret Kanunun 557. Maddesine göre kıymetli evrak öyle senetlerdendir ki, bunlarda mündemiç olan hak senetten ayrı olarak ileri sürülemeyeceği gibi başkalarına da devredilemez.

Oysa, teminat mektupları herhangi bir şekil şartına tabi değildir. Uygulamada ise yazılı olmayan bir teminat mektubu görmek mümkün değildir. Teminat mektupları kıymetli evrak niteliğinden olmadıklarından iptalleri için mektubun teslimi şart olmadığı gibi, kaybedilmeleri halinde de hak ortadan kaybolmamaktadır.

e- Teminat mektubu ile bankanın bağımsız bir borç yüklenmesi:

Banka teminat mektubu ile lehtardan tamamen ayrı ve bağımsız bir borç altına girmektedir. Bu sebeple garanti edilen riskin dayandığı temel ilişkinin geçersiz olması, lehtarın ölümü, lehtarın borcunun zamanaşımına uğraması gibi lehtar ile muhatap arasındaki ilişkiyi ilgilendiren bir takım itiraz sebeplerine dayanılarak mektubun tazmininden kaçınılması mümkün değildir. Aynı düşünceden hareketle lehtarın bu tür sebeplerle teminat mektubunun iptalini talep etmesi de mümkün bulunmamaktadır.

f- Teminat mektubu ile Banka kayıtsız şartsız ödeme taahhüdü altına girmektedir:

Bu noktada önem taşıyan husus acaba Bankanın mektup ile garanti edilen riskin gerçekleşmediğini veya riskin sona erdiğini bilmesi halinde mektubun tazmininden bu sebeplerle kaçınıp kaçınamayacağıdır. Bu Soruya verilecek yanıt varolan delillerin likit olup olmadığı ile yakından ilgilidir. Riskin sona ermesine veya gerçekleşmemiş olmasına rağmen muhatabın hakkını kötüye kullanarak mektubun tazminini talep etmesi halinde, bu durumun lehtar tarafından kesin olarak belgelendirilmesi koşulu ile Bankanın teminat mektubunun tazmininden kaçınabilmesi mümkündür.

Teminat mektubu ile kayıtsız şartsız ödeme taahhüdü altına girilmesinin bir başka hukuki sonucu, mektubun tazmini halinde Bankanın teminat mektubunun lehtarına karşı yasadan kayıtlanan bir rücu hakkının bulunmamasıdır. Banka ancak lehtar ile arasındaki rücu ilişkisini düzenleyen bir sözleşme var ise lehtara başvurabilir. (Böyle bir sözleşme garanti değil Kontrgaranti ya da kredi sözleşmesi olur)

Teminat Mektubu Bir Kıymetli Evrak Mıdır?

Hayır, teminat mektubu kıymetli evrak değildir.

Teminat mektupları, Türk Borçlar Kanunu gereğince garanti sözleşmesidir.

Garanti sözleşmesi, herhangi bir şekle tabi değildir, yazılı olarak yapılması gerekmese de ispat açısından yazılı yapılmasında fayda vardır ve uygulamada her zaman yazılı olarak yapılmaktadır.

Teminat mektuplarında asgari  bir rakam da belirtilmekte ve bankanın sorumluluğu buna göre belirlenmektedir.

Teminat mektupları bir sözleşmedir, sözleşme olduğuna göre kıymetli evrak değildir. Türk Ticaret Kanunu’na göre “kıymetli evrak öyle bir kağıttır ki üzerinde yazılı olan hak, ancak o kağıdın varlığı halinde talep edilebilir” denilmektedir. Kıymetli bir evrak söz konusu olduğunda, hak, senet ile sıkı sıkıya bağlıdır, kağıt olmadıktan sonra o hakkın ileri sürülmesi mümkün değildir. Kıymetli evraklar kanunda sınırlı sayıda belirlenmiştir.

Garanti sözleşmesi ise sadece bir sözleşmedir, teminat mektubu olmasa da o ilişki hala geçerliliğini korumaktadır. Örneğin, siz, banka olarak bir teminat mektubu düzenlediniz ve muhataba verdiniz, muhatap bir şekilde onu kaybetti, yırttı arttı veya evrak yandı, kıymetli evrak olsa hak da yok olacaktı, kıymetli evrakın zıyaı prosedürü işletilecekti ancak teminat mektubu öyle değildir.

Teminat mektubunu yırtsanız bile aranızdaki akdi ilişki sona ermemekte, ilişkinin sona ermesi için ibra gerekmekte veya sözleşmenin hükümsüzlüğüne dair mahkemece bir karar verilmesi gerekiyor. Tarafların borçlarını yerine getirdikleri ve teminat mektubunun paraya çevrilmesinin artık mümkün olmadığı iddia ediliyorsa dava açılması mümkündür, bu “teminat mektubunun hükümsüzlüğü” davasıdır.

Teminat Mektubundan Doğan Uyuşmazlıklar

Teminat mektupları nedeniyle çıkan uyuşmazlıklarda, çoğunlukla, teminat mektuplarının sahtesinin üretildiği ve bu nedenle gerçek ve tüzel kişilerin zarara uğradığı görülmektedir.

Böyle durumlarda, bankadan öncelikle geçerli bir teminat mektubu alınır, sonra o teminat mektubu birebir kopyalanır, muhatabına sahte teminat mektubu verilirken bankaya da teminat mektubunun aslı iade edilir.

Örneğin, kişiler, bankadan teminat mektubu alıp daha sonra çok kısa bir süre sonra bankaya mektubu iade edip teminat mektubunun ödenmesi talebinde bulunduğunda banka bu teminat mektubunu ödememelidir. Eğer öderse bankanın da sorumluluğu söz konusu olacaktır.

Muhatabın sahte teminat mektubundan doğan zararı bulunması halinde, belirli koşullar altında, banka bu zararı tazmin etme yükümlülüğü altında olur. Bunun dayanağını Türk Medeni Kanunu’nun 2. Maddesinde düzenlenmiş olan dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı ile Ticaret Kanunu’nda düzenlenen tacirin basiretli davranma yükümlülüğü oluşturmaktadır. Bankalar güven kuruluşları olup özel izinle kurulduğundan ve devletten aldıkları imtiyazla faaliyetlerini yürütmekte olduklarından, özen yükümlülüğü alelade tacirlere göre çok daha fazladır.

Söz gelimi, lehtara uzun süreli bir bayilik ilişkisinden kaynaklanan bir teminat mektubu verilmiş olsun. Banka, bayilik ilişkisinden kaynaklanan bir teminat mektubunu garanti ettiğinde teminat mektubunun iadesi için en azından belirli bir süre geçmesi gerektiği açıktır. Kişi, bu mektubu bankaya gelip mektup alındıktan çok kısa bir süre sonra ibraz ederse bankanın şüphelenmesi ve muhatabı araması, doğrudan mektupta garanti edilmiş bedeli ödememesi gerekmektedir. Bu ve bunun gibi durumlarda, ticari hayatın olağan akışına ters bir iade söz konusu ise bankanın buna derhal müdahale etmesi ve işin gerçeğini araştırması gerekmektedir. Her somut olayda, bankanın özen yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğine bakılması gerekir.

Banka Teminat Mektubundan Doğan Zararlarda Müterafik Kusur

Müterafik kusur, zarar görenin de kusurlu olması anlamına gelmektedir. Banka, muhataba teminat mektubunu aldığında bunun banka tarafından verilmiş olup olmadığını araştırma yükümlülüğü yüklemekte ve verilen teminat mektuplarının orijinal olup olmadığı kontrol edilmemişse bu zarardan muhatabı sorumlu tutarak muhataba herhangi bir ödeme yapmaya yanaşmamaktadır. Uygulamada, muhataba teminat mektubu geldiği zaman muhatap dönüp bu mektubu bankaya sorar ve bu mektubun bankaya ait olup olmadığını teyit eder, banka, mektubun taraflarına aidiyetini belgelemek için teyit yazısı sunar. Ofisimizin baktığı dava dosyalarında, teyit yazısının da sahtesi çıkartılıp teminat mektubu ile beraber muhataba verildiği görülmektedir. Bu nedenle, teminat mektubu alırken muhakkak banka şubesine bizzat ulaşılmasını önermekteyiz. Eğer müterafik kusur söz konusu ise, banka ile birlikte muhatap da sorumlu olur ve zarardan doğan sorumluluk paylaştırılır.

Teminat mektubu konusu, teminat mektubunun hukuki mahiyeti ve uygulamada teminat mektubundan çıkan uyuşmazlıklar bu yazımızda detaylı şekilde incelenmiştir. Ancak yine de aklınıza takılan bir soru olursa yorumlar kısmında sorabilir, ticaret hukuku avukatı olarak sizi temsil etmemiz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

two × 3 =

DANIŞMA HATTI

Kor Avukatlık ve Danışmanlık. Bu sitede bulunan bütün içerik, Türkiye Barolar Birliği’nin Meslek Kurallarına uygun şekilde tasarlanmış olup sadece bilgilendirme amaçlıdır.                             

Copyright © KorHukuk 2020